راهبردهاي توسعه پايدار در بخش كشاورزي
|
1ـ افزايش بهرهوري عوامل و منابع توليد در بخش كشاورزي با تأكيد بر تجهيز و توسعه منابع انساني: |
q توانمندسازي فردي و تشكلهاي بهرهبرداران و توليدكنندگان بخش كشاورزي
q ارائه خدمات زيربنايي به كشاورزان براي توسعه اراضي كشاورزي (از قبيل تجهيز و نوسازي اراضي، يكپارچهسازي اراضي)
q انجام مطالعات و تدوين الگوي كشت و مشخص نمودن اولويتها براي اجراي برنامههاي زراعي، باغي و دامي
q ايجاد و توسعه فنآوريهاي نوين (نظير بيوتكنولوژي و مهندسي ژنتيك) در توليد و فرآوري محصولات كشاورزي با رعايت ملاحظات زيست محيطي
q تعيين و ترويج الگوي توليد (كشت) متناسب با مزيتهاي نسبي مناطق اكولوژيك كشاورزي (AgroEcological Zone)
q ايجاد وگسترش پايگاه دادههاي آماري و توسعه زيرساختهاي لازم براي انتقال اطلاعات به كشاورزان
q توسعه تحقيقات كاربردي در امر كاهش ضايعات در توليد و فرآوري محصولات كشاورزي و ترويج انتقال آن به كشاورزان
|
2ـ حفاظت از منابع خاك، احياي اراضي مخروبه كشاورزي و سازماندهي زمين، از طريق: |
q شناسايي و انجام مطالعات لازم براي ارزيابي و طبقهبندي منابع زمين و تعيين قابليتهاي اراضي كشور به منظور تعيين كاربري بهينه اراضي
q پيشگيري و حفاظت از منابع تخريب نشده و حفظ خاكهاي مثمر كشاورزي
q تهيه و اجراي برنامه احياي اراضي تخريب شده
q پيشبيني و اعمال ساز و كارهاي مناسب حقوقي و وضع قوانين لازم به منظور عدم تغيير كاربري گسترده اراضي كشاورزي (به عنوان مثال تدوين، تصويب و اجراي قانون جامع خاك در كشور)
q تطبيق كاربريهاي موجود با كاربريهاي مطلوب در چارچوب اصول آمايش سرزمين و ساماندهي كاربريهاي ناسازگار موجود
q توجه به حفاظت و احياي پوشش گياهي و توسعه فعاليتهاي آبخيزداري در اراضي پرشيب و بالادست
q تدوين استاندارد آلودگي خاك براي كاربريهاي مختلف و تصويب دستورالعملهاي زيستمحيطي فعاليتهاي آلودهكننده منابع خاك كشور
q بهينهسازي مصرف كود و سموم كشاورزي
q اصلاح روشهاي شخم و كاشت در اراضي شيبدار
q آگاهي يافتن از خسارات زيست محيطي ناشي از توسعه نامتناسب كشاورزي
|
3ـ بهبود و اصلاح نظام بهرهبرداري در بخش كشاورزي از طريق: |
q مطالعه و شناسايي نظامهاي پايدار بهرهبرداري، متناسب با شرايط اجتماعي و اقتصادي هر منطقه و بسترسازي براي اشاعه اين نظامها
q اقتصادي نمودن اندازه و مقياس واحدهاي بهرهبرداري و جلوگيري از خردشدن اين اندازهها
q ارتقاي تكنولوژي مناسب در چرخه توليد محصولات كشاورزي و اعمال حمايتهاي لازم براي توسعه مكانيزاسيون در توليد محصولات كشاورزي
q توسعه دامداريهاي صنعتي (بسته) و كاهش دامداريهاي سنتي و غيرمتحرك (تلفيق زراعت و دامداري)
q حمايت از ادغام مالكيتهاي كشاورزي و صنعتي و ايجاد واحدهاي كشت و صنعت
q ساماندهي و تسريع در اسكان عشاير
|
4ـ دستيابي به خودكفايي در توليد محصولات اساسي كشاورزي به منظور تأمين امنيت غذايي كشور، از طريق: |
q شناسايي و تعيين قابليت (اراضي) كشاورزي براي اعمال الگوهاي مناسب توليد در مناطق مختلف كشور
q تأمين نهادههاي مناسب توليد و بسترسازي براي دسترسي آسان توليدكنندگان به آن
q تنظيم بازار و اصلاح ساختار توزيع و بازاررساني محصولات كشاورزي
q پوشش كامل بيمه محصولات اساسي كشاورزي
q تلفيق دانش فني و اطلاعات با خواستههاي روستاييان و توليدكنندگان محصولات كشاورزي
|
5 ـ افزايش درآمد و توان اقتصادي توليدكنندگان بخش كشاورزي، ازطريق: |
q اتخاذ تدابير حمايتي براي افزايش درآمد كشاورزان و جلوگيري از مهاجرت آنها
q تنوع بخشي به مشاغل كشاورزي
q تقويت و توسعه فعاليتهاي «آگروفارستري»
q تشويق به ايجاد سازمانهاي مالي و سرمايهگذاري در بخش كشاورزي براي تامين نقدينگي مورد نياز توليد
q تقويت برنامههاي درآمد و اشتغالزا در مناطق روستايي و گسترش فرصتهاي شغلي
q بهبود رابطه مبادله بخش كشاورزي با ساير بخشهاي اقتصادي
q توسعه صادرات محصولات و فرآوردههاي كشاورزي
|
6ـ حفظ، احيا و بهرهبرداري بهينه از منابع آب در بخش كشاورزي به منظور پايداري توليدات كشاورزي و توسعه پايدار مناطق روستايي، از طريق: |
q بهبود مديريت مصرف آب در بخش كشاورزي و ايجاد تشكلهاي مناسب بهرهبرداري از منابع آب
q ارتقاي راندمان آبياري در اراضي آبي كشاورزي
q جلوگيري از هدررفتن سيلابها با استفاده از روشهاي مختلف مانند احداث بندهاي ذخيرهاي و انحرافي، تغذيه مصنوعي آبخوانها و پخش سيلاب
q تدوين و اجراي طرحهاي مديريت يكپارچه منابع آب در حوزه آبخيز به منظور ايجاد و ارتقاي هماهنگي بين طرحهاي توسعه منابع آب، آبخيزداري در مناطق بالادست و احداث شبكههاي آبياري و زهكشي در مناطق پايين دست
q استفاده مجدد از پسابها با رعايت ملاحظات زيست محيطي
q اعمال الگوي كشت متناسب با ظرفيت پايداري منابع آب
|
7ـ مديريت و مبارزه تلفيقي با آفات و بيماريهاي گياهي، ازطريق: |
q ارتقاي آگاهيهاي عمومي و فني كشاورزان از خسارات ناشي از سموم و آفتكشها به محيط زيست و فراهم ساختن زمينه دسترسي آسان كشاورزان به مديريت تلفيقي دفع آفات و توسعه آن
q توسعه و گسترش روشهاي غيرشيميايي كنترل آفات با محوريت مبارزه بيولوژيك
q توسعه و تقويت قرنطينههاي گياهي به ويژه در مبادي ورودي و خروجي كشور
q تدوين و اجراي ضوابط و استانداردهاي مناسب براي كنترل و يا استفاده از سموم و آفتكشها
|
8ـ حفاظت و بهرهبرداري پايدار از منابع ژنتيك گياهي و جانوري براي كشاورزي پايدار، از طريق: |
q شناسايي گونههاي برتر و سازگار گياهي و جانوري (دامي)
q تدوين سياستهاي لازم در سطوح ملي و بينالمللي براي بهرهبرداري از منابع ژنتيكي گونههاي گياهي و جانوري (دامي) و نظارت و ارزيابي اقدامات انجام شده در اين خصوص
q تدوين و اجراي برنامههاي لازم براي حفاظت از گونههاي در معرض خطر انقراض و گونههاي برتر بومي
|
9ـ افزايش توان توليد بيولوژيك خاك و ارتقاي تنوع زيستي در عرصههاي كشاورزي: |
q توسعه روشهاي بدون شخم (no tillage) و مبتني بر حفاظت منابع در اراضي كشاورزي (با هدف حداقل جابهجايي در خاك، حفظ پوشش دائمي مواد گياهي زنده يا مرده و تناوب كشت)
q غنيسازي خاكهاي كم حاصلخيز با اعمال تناوب كشت و استفاده از كاشت گونههاي مناسب
q هدفمند نمودن يارانه كودهاي شيميايي و ترويج استفاده از كودهاي بيولوژيك
q جلوگيري از آتش زدن كاه و كلش و بقاياي گياهي براي كشت محصول بعدي با جايگزين نمودن روشهاي مناسب
|
10ـ توسعه و ترويج كشاورزي ارگانيك: |
تعريف كشاورزي ارگانيك: به مجموعهاي از عمليات گفته ميشود كه با هدف كاهش مصرف نهادههاي غيرطبيعي به اجرا درميآيد. در اين شيوه از مصرف كود و سموم شيميايي، مواد نگهدارنده سنتز شده، داروهاي شيميايي، ارگانيسمهاي توليد شده به روش مهندسي ژنتيك و پسابهاي صنعتي ممانعت به عمل ميآيد.
از اين راهبرد در هيچ يك از منابع و ادبيات مرتبط با برنامههاي توسعه كشور ياد نشده است، ليكن به دليل اهميتي كه در چهارچوب توسعه پايدار و كاهش نگرانيهاي ناشي از آلودگي مواد غذايي و ارتقاي سلامت جامعه دارد، پيشنهاد شده است. شايان ذكر است استفاده از كشاورزي ارگانيك در سالهاي اخير در بسياري از كشورهاي توسعه يافته گسترش يافته است به نحوي كه در فاصله سالهاي 1995 تا 2000 ميلادي مساحت اراضي زير كشت ارگانيك در اروپا و آمريكا 3 برابر شده است.
عرض سلام و احترام